प्लास्टिक रस्ते

दि. ०२ जानेवारी २०१७च्या दै. मुंबई तरुण भारत'मधील माझा वेध...!
***

संपूर्ण देशात आणि जगभरात सध्या प्लास्टिक कचर्याची विल्हेवाट कशी लावायची हा जटिल प्रश्न निर्माण झाला आहे, असे असतानाच दुसरीकडे स्वीडन नामक देशावर मात्र कचरा आयात करण्याची वेळ आली. परंतु याच प्लास्टिकची विल्हेवाट लावण्यासाठी आपल्याजवळील नवी मुंबई महापालिकेच्या अभियांत्रिकी विभागाने नामी उपाय शोधला. महापालिकेने कचर्यातील प्लास्टिकचा वापर रस्तेनिर्मितीसाठी करण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेत पर्यावरण संवर्धनाच्या दृष्टीने एक पाऊल पुढे टाकले आहे.
शहरात जमा होणारा कचरा आणि तो टाकण्याची क्षेपणभूमी, तसेच पर्यावरण रक्षणासाठी आवाज उठविणारे स्वयंसेवी हा कायमचर्चेत राहणारा मुद्दा सर्वांनाच माहिती आहे. यावरून अनेकदा शहराशहरांत, लगतच्या गावागावांत वाद झाल्याचेही पाहायला मिळते. मात्र, नवी मुंबई पालिकेच्या प्लास्टिक कचर्यावरील उपायाप्रमाणे सर्वत्रच कचर्याचा पुनर्वापर झाल्यास हे वाद मिटण्याचीही शक्यता आहे. अर्थात त्यासाठी प्रभावी अंमलबजावणीसह सगळीकडेच जोमाने प्रयत्नही व्हायला हवेत. नवी मुंबई महापालिकेत सध्या रस्तेनिर्मितीत प्लास्टिकचा वापर करण्यासाठी त्याचे रूपांतर प्रथमतः यंत्राच्या साहय्याने दाणेदार ग्रॅन्युल्समध्ये केले जाईल. त्यानंतर हे ग्रॅन्युल्स डांबरामध्ये एकत्र करून त्यापासून रस्ते बांधण्यात येतील. सुरुवातीला प्रायोगिक तत्त्वावर राबविल्या जाणार्या या प्रकल्पामुळे प्लास्टिकची समस्या काही अंशी तरी सुटण्याची आशा आहे. आपल्या शहरात, परिसरात, आजूबाजूला आपल्याला नेहमीच खड्ड्यांत हरविलेले, तुटलेले, खराब, झीज झालेले रस्ते दिसतात. परंतु प्लास्टिकचा वापर करून बांधले जाणारे रस्ते टिकाऊ असतील. प्लास्टिकच्या वापरामुळे रस्त्यांची लवचिकता वाढते, त्याला भेगा पडत नाहीत, तसेच पावसाळ्यात पडणारे पावसाचे पाणीही त्यातून खाली झिरपत नाही. त्यामुळे रस्त्यांची झीज न होता त्यांचे आयुष्यमान वाढते. याचमुळे वारंवार रस्त्यांच्या कामासाठी काढली जाणारी कंत्राटे, त्यांचा अव्वाच्या सव्वा खर्च, वेळ आणि नागरिकांना होणारा त्रासही वाचू शकेल. या वाचलेल्या घटकांचा इतरत्र विधायक कामासाठीही वापर करता येईल. परंतु, कचर्याच्या विल्हेवाटीसाठी केवळ रस्तेनिर्मिती एवढा एकच मार्ग न अवलंबता महापालिका, नगरपालिका क्षेत्रात त्यापासून खतनिर्मिती, वीजनिर्मिती तसेच फ्युएल पॅलेट्स तयार करण्याची प्रक्रियादेखील उभारणे आवश्यक आहे, ज्यामुळे कचर्याच्या या अजस्त्र अशा प्रश्नापासून मुक्ती मिळेल. भविष्यात कदाचित यामुळेच भारतही कचरा आयात करणारा देश ठरेल.

- महेश पुराणिक